Trams in Vlissingen & Walcheren
Tekstbron: Archief OVDigitaal / Zeeuws Archief / NVBS / Encyclopedie van Zeeland
Geschiedenis
De Eerste Stoomtram van Zeeland (1881 - 1910)
De geschiedenis van het openbaar vervoer op spoor in Vlissingen begon op 19 december 1881. Op die dag werd de tramlijn Vlissingen - Middelburg officieel in gebruik genomen. Dit was niet alleen de eerste tramlijn op Walcheren, maar de allereerste tramverbinding in de gehele provincie Zeeland! De exploitatie werd aanvankelijk gestart door de Belgische onderneming Chemins de Fer Économiques Néerlandais op Kaapspoor (1067 mm spoorwijdte).
In 1885 werd het bedrijf overgenomen door de Société Anonyme des Tramways à Vapeur de Flessingue-Middelbourg et Extensions (TVFM). In hetzelfde jaar werd de lijn vernieuwd en uitgebreid met een belangrijke zijtak naar de Vlissingse zeeboulevard en het Badhuis, waar vakantiegangers en toeristen per stoomtram rechtstreeks naar de kust werden vervoerd. De stoomtram reed vanaf de Markt in Middelburg via de Pottenbakkerssingel, de Vlissingsesingel (Tramsingel) en het Kanaal door Walcheren naar Vlissingen (via de Koningsweg, Aagje Dekenstraat en Badhuisstraat).
Stoomtram Walcheren - SW (1906 - 1937)
Naast de directe stadslijn tussen Vlissingen en Middelburg ontstond er behoefte aan vervoer naar het Walcherse platteland en de kustdorpen. In 1903 werd de N.V. Stoomtram Walcheren (SW) opgericht, gevestigd te Koudekerke. Op 14 april 1906 opende de SW twee stoomtramlijnen: de hoofdlijn Middelburg – Koudekerke – Westkapelle – Domburg en de belangrijke zijlijn Koudekerke – Vlissingen (Vlissingen-Bad).
De 'groene stoomtrams' van de SW verzorgden niet alleen reizigersvervoer voor badgasten en inwoners, maar speelden ook een cruciale rol in het goederenvervoer op Walcheren (zoals de afvoer van suikerbieten en landbouwproducten). Het tramstation Koudekerke vormde de centrale knoop waar trams uit Vlissingen en Middelburg op elkaar aansloten. Door de snelle opkomst van de autobus en vrachtwagen werd de stoomtramdienst van de SW op 31 december 1937 definitief beëindigd en voortgezet als busbedrijf (het latere Streekvervoer Walcheren).
De Elektrische Tram Vlissingen - Middelburg (1910 - 1944)
Rond 1908 werd besloten om de drukste tramlijn van Walcheren, de verbinding tussen Vlissingen en Middelburg, te elektrificeren. De TVFM (inmiddels omgedoopt tot Société Anonyme d'Éclairage et Tramways Électriques) bouwde daarvoor een gloednieuwe stroomcentrale in Vlissingen. Dit had een historische bijkomstigheid: dankzij de tram kregen Vlissingen en Middelburg hun allereerste elektrische straatverlichting!
Op 14 juni 1910 reed de eerste elektrische tram feestelijk uit. De elegante groene motorwagens (gebouwd door Allan in Rotterdam) onderhielden van 06.00 uur tot 23.00 uur een strakke halfuursdienst, die tijdens de spits en zomerdagen werd geïntensiveerd tot een kwartiersdienst. In 1929 nam de provincie Zeeland het trambedrijf over en zette het voort onder de naam N.V. Electrische Tram Vlissingen-Middelburg (VM), beheerd door de PZEM.
Tramnet Lijnenkaart Walcheren (ca. 1930)
De Inundatie van Walcheren en het Noodlot (1944)
Ondanks de schaarste in de Tweede Wereldoorlog bleef de elektrische tram tussen Vlissingen en Middelburg tot het najaar van 1944 trouw rijden. De genadeslag voor het trambedrijf kwam in oktober 1944. Om Walcheren te bevrijden van de Duitse bezetter bombardeerden de Geallieerden de dijken van Walcheren, waardoor het eiland grotendeels onder water kwam te staan (de Inundatie van Walcheren).
Op 11 oktober 1944 om 14:30 uur vertrok de allerlaatste tram vanuit Middelburg richting Vlissingen. Bij de buurtschap Abeele strandde de motorwagen in het snel stijgende zoute zeewater. De tram kon niet meer verder en werd ter plekke verlaten. Na de bevrijding waren de bovenleidingen, rails en het materiaal zwaar aangetast door het zoute water. Herstel werd te kostbaar geacht, waarmee de tramdienst per 1 januari 1946 officieel werd opgeheven.
Vijf van de overgebleven Allan-motorwagens (nummers 1, 2, 4, 7 en 8) werden in 1946 verkocht aan de NBM (Nederlandsche Buurtspoorweg-Maatschappij). Daar deden de ex-Vlissingse trams met de nummers 1 t/m 5 tot 1949 nog dienst op de stadsdienst van Utrecht en de tramlijn Utrecht - Zeist!
Historische Beelden
Materieeloverzicht
| Maatschappij | Serie / Nummers | Type wagen | Bouwjaar | Fabrikant | Bijzonderheden |
|---|---|---|---|---|---|
| TVFM | 1 - 6 | Stoomlocomotieven | 1881 - 1885 | Backer & Rueb / Breda | Kastenlocomotieven voor de lijn Vlissingen - Middelburg. |
| VM (Elektrisch) | Motorwagens 1 - 10 | Elektrische Motorwagens | 1910 | Allan (Rotterdam) | Tweeassige houten wagens, groene kleurstelling. 5 stuks in 1946 naar NBM Utrecht. |
| VM (Elektrisch) | Aanhangwagens 21 - 26 | Gesloten Aanhangwagens | 1910 - 1912 | Allan / Uerdingen | Inzet achter de Allan motorwagens op de drukke zomerdiensten. |
| SW (Stoomtram) | Loc 1 - 5 | Stoomlocomotieven | 1905 - 1906 | Hohenzollern | Olijfgroene kastenlocomotieven (14 atm stoomdruk) voor Walcheren. |
| SW (Stoomtram) | AB 1-8, B 11-14 | Personenrijtuigen | 1905 - 1910 | Allan / Pennock | Bruine houten rijtuigen met 1e en 2e klasse indeling. |
| SW (Stoomtram) | D 201-202, F 401-403 | Bagage- & Goederenwagens | 1906 - 1913 | Pennock / Allan | Inzet voor vracht, vis, post en suikerbietenvervoer naar Vlissingen. |
Herinnering & Erfgoed
Hoewel er tegenwoordig geen trams meer door Vlissingen rijden, herinneren straatnamen zoals de Tramsingel in Middelburg en de voormalige trambaan langs het Kanaal door Walcheren (de Oude Vlissingseweg) nog altijd aan het verdwenen spoor. In museumcollecties (zoals bij het Zeeuws Archief en de NVBS) worden foto's, attributen en herinneringen zorgvuldig bewaard aan deze roemruchte Zeeuwse tramgeschiedenis.